ТАШҚИ САВДО КОНТРАКТЛАРИ - РАСМИЙ КЛАССИФИКАЦИЯ
2026 йил 1 сентябрь ҳолатида ташқи савдо мониторинги қоидалари “ташқи савдо контрактлари” сифатида 6 та турни белгилайди. Инвойс асосида экспорт/импорт эса алоҳида операция кодлари бўлиб, контракт тури эмас.
01 · Экспорт контракти
Резидент ва норезидент ўртасида товар, иш ёки хизмат экспорти. RANDARA предмет, ТИФ ТН/стандартлар, Incoterms, етказиб бериш, тўлов, қабул қилиш, кафолат, жавобгарлик ва E-kontrakt маълумотларини мувофиқлаштиради.
02 · Импорт контракти
Товар, иш ёки хизмат импорти. Контракт имзоланишидан олдин код, қиймат, тўловлар, рухсатлар, имтиёзлар, банк ва логистика риски текширилади.
03 · Бартер контракти
Пулсиз товар/иш/хизматни товар/иш/хизматга айирбошлаш. Амалдаги қоидаларда импорт қисми бўйича олдиндан етказиб бериш ёки қарши банк кафолати шартлари ҳисобга олинади.
09 · Республика ҳудудида экспорт контракти
Норезидент билан хорижий валютада, лекин Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган ва Ўзбекистон ҳудудида фойдаланиш учун мўлжалланган товар/иш/хизмат бўйича тузиладиган махсус экспорт модели.
18 · Сотиб олиш контракти
Ўзбекистон резиденти норезидентдан товарни Ўзбекистон божхона ҳудудига олиб кирмасдан ёки транзитда сотиб олади. Кейин реализация контракти билан боғлиқ мониторинг қилинади.
19 · Реализация контракти
Сотиб олиш контракти бўйича олинган товарни бошқа норезидентга сотиш. Товар ҳужжатлари, импорт декларацияси (қабул қилувчи давлат), транспорт ҳужжатлари ва тушум муддати муҳим.
ИНВОЙС АСОСИДАГИ ТАШҚИ САВДО ОПЕРАЦИЯЛАРИ
14 · Инвойс асосида экспорт
Қонун рухсат этган товар/иш/хизматларни алоҳида экспорт контракти тузмасдан инвойс асосида экспорт қилиш ва банк орқали ҳисоб-китоб қилиш модели. Истисно товарлар рўйхати ва E-kontrakt маълумотлари текширилади.
15 · Инвойс асосида импорт
Қонун рухсат этган ҳолларда алоҳида импорт контрактисиз инвойс асосида импорт ва ҳисоб-китоб. Инвойснинг минимал маълумотлари, товар хусусиятлари ва банк/божхона маълумотлари мувофиқ бўлиши керак.
CONTRACT ENGINEERING - КОНТРАКТНИ ИМЗОЛАШДАН ОЛДИН ЛОЙИҲАЛАШ
- Преамбула: шартнома рақами, жойи, санаси, томонларнинг тўлиқ номи ва имзоловчи ваколати.
- Предмет: товар/иш/хизматнинг аниқ номи, характеристика, ассортимент, миқдор, сифат, стандарт, модель/марка ва зарур ҳолда давлат рўйхати/мувофиқлик ҳужжати.
- ТИФ ТН коди ва ўлчов бирлиги; ишлатилган ускуна бўлса, эксплуатация муддати/эскириш маълумоти.
- Incoterms базиси ва аниқ етказиб бериш жойи (порт, станция, аэропорт, терминал ва ҳ.к.).
- Етказиб бериш, иш бажариш ёки хизмат кўрсатиш муддати ва қабул қилиш механизми.
- Контракт суммаси, бирлик нархи ва валюта; equipment + installation + commissioning + training + royalty бўлса, қийматларни алоҳида ажратиш.
- Тўлов валютаcи, шакли ва муддати; контракт валютаси ва тўлов валютаси фарқ қилса, conversion rate ва манбаси.
- Товар келиб чиқиши, иш/хизмат бажариладиган давлат, ишлаб чиқарувчи.
- Жавобгарлик, пеня/штраф, warranty, force majeure, claims ва dispute resolution.
- Банк, почта ва юк жўнатиш реквизитлари; payer/shipper/consignee шартнома томонидан фарқ қилса, алоҳида кўрсатиш.
- Контрактга ўзгаришлар - қўшимча келишув орқали ва зарур маълумотларни E-kontraktда актуаллаштириш.
- Давлат тилидан бошқа тилдаги контракт учун давлат тилидаги тасдиқланган таржима талабини ҳисобга олиш.
RANDARAнинг позицияси: “контракт тайёрлаш” эмас, балки контракт + божхона + банк + логистика + рухсат + risk closure ни битта transaction design сифатида қуриш.
АМАЛИЙ ХАЛҚАРО ШАРТНОМА КОНСТРУКЦИЯЛАРИ
Қуйидагилар расмий 6 контракт турининг ўрнини босмайди; улар битимнинг амалий-ҳуқуқий конструкциялари бўлиб, E-kontraktда операциянинг ҳақиқий мазмунига кўра тегишли расмий категория билан уйғунлаштирилади.
- International Sale / Supply Agreement - халқаро товар сотиш ва етказиб бериш шартномаси.
- Service Agreement - консалтинг, инжиниринг, монтаж, сервис, IT ва бошқа хизматлар.
- Works / Construction / EPC-related Contract - қурилиш, монтаж, ишга тушириш ва комплекс лойиҳа ишлари.
- Equipment Supply + Installation + Commissioning + Training - ускуна, монтаж, пусконаладка, ўқитиш ва royalty қисмларини алоҳида қийматлаш.
- Tolling / Processing Agreement - даваль хом ашёси ва қайта ишлаш операциялари.
- Repair & Return / Warranty Replacement - таъмирлаш учун чиқариш, гарантия алмашуви, defective goods return.
- Lease / Financial Lease / Rental - ижара ва лизинг асосида ускуна/техника ҳаракати.
- Agency / Commission / Commercial Intermediation - агентлик, комиссия ва қонуний коммерция воситачилиги.
- Distribution / Dealer Agreement - дистрибьюторлик ва дилерлик муносабатлари.
- Consignment - консигнация модели, омбор ва сотув ҳисобини мувофиқлаштириш.
- Investment / Project Supply Agreement - инвестицион лойиҳалар учун ускуна, техника ва материаллар етказиб бериш.
- Licensing / Royalty / IP components - товар/ускуна шартномаси ичида лицензия, software, технология ёки royalty элементлари бўлса уларни тўғри ажратиш.
- Triangular / Multi-party Trade Agreement - 3 ва ундан ортиқ томон иштирокида payer, seller, shipper, buyer, consignee ролларини аниқ белгилаш.
Манба материаллари: 20.09.2026. Талаблар ҳар бир аниқ битим учун текширилади.